Vegetarisme

Article in other languages:

• النباتية
• Вегетарианство
• Vegetarianisme
• Vegetariánství
• Llysieuaeth
• Vegetarismus
• Χορτοφαγία
• Vegetarianism
• Vegetarismo
• Vegetarianismo
• Taimetoitlus
• گیاه‌خواری
• Kasvissyönti
• Végétarisme
• Feoilséanadh
• Vexetarianismo
• צמחונות
• शाकाहार
• Vegetarijanska_prehrana
• Vegetarianizmus
• Vegetarian
• Grænmetishyggja
• Vegetarismo
• ベジタリアニズム
• nalre'ucti
• 채식주의
• Vegetarizmas
• Veģetārisms
• Вегетаријанство
• Vegetarian
• Vegetarisme
• Vegetarianisme
• Wegetarianizm
• سابه_خوړونکي
• Vegetarianismo
• Vegetarianism
• Вегетарианство
• Vegetarijanstvo
• Vegetarianism
• Vegetariánstvo
• Vegetarijanstvo
• Vegetarijanstvo
• Vegetarian
• தாவர_உணவு_முறை
• มังสวิรัตินิยม
• Etyemezlik
• Вегетаріанство
• Ăn_chay
• 素食主義

Vegetarisch eten

Vegetarisme is de voedingswijze die zich kenmerkt door "het niet eten van vlees, vis, schaaldieren en gevogelte"^[1]. Sommigen nemen deze definitie strikter en beschouwen vegetarisme als de voedingswijze waarbij men alleen plantaardig voedsel tot zich neemt. Mensen die deze voedingsregel in de praktijk brengen, worden aangeduid als "vegetariërs". De mensen die de strikte variant aanhangen noemen zich veganist. Vegetarisme is afgeleid van het Latijnse vegetus, wat "groente" betekent. Nederland telt ongeveer 750.000 mensen die vegetariër zijn.^[1] Het land met de meeste vegetariërs is ongetwijfeld India. Dertig procent van de Indiase bevolking is vegetariër. Dat komt neer op ongeveer 310 miljoen mensen ofwel ongeveer 5% van de wereldbevolking.

Varianten

Een vegetariër eet geen producten die zijn verkregen door het doden van dieren, zoals vis, vlees en gevogelte. Strikt genomen eten vegetariërs ook geen dierlijk stremsel (verwerkt in de meeste soorten kaas) en geen gelatine, sommige vegetariërs zullen echter om praktische redenen toch nog gelatine en dierlijk stremsel eten.

Ook is er een groep mensen die helemaal geen van dieren afkomstige voedingsmiddelen eet, zoals eieren en zuivel. Dit noemt men strikt-vegetarisme of veganisme. Veganisten beperken zich vaak niet tot etenswaren en gebruiken bijvoorbeeld ook geen wol of leer.

Vegetariërs die wel eieren eten, maar geen zuivel, worden "ovo-vegetariërs" genoemd. Vegetariërs die wel zuivel eten, maar geen eieren, worden "lacto-vegetariërs" genoemd. Deze groep is voornamelijk te vinden onder aanhangers van het hindoeïsme. Vegetariërs die zowel eieren als zuivel eten, heten "ovo-lacto-vegetariërs".

De verzamelnaam vegetariër wordt gebruikt voor mensen die geen voedsel eten waar dieren voor zijn doodgemaakt. De term schept nogal eens verwarring, omdat de grens niet helemaal duidelijk gelegd kan worden. Er is een grens tussen het rechtstreekse eten van dierlijk voedsel waar het dier voor is gedood en de afgeleide producten zoals leer, stremsel en gelatine. Dan is er de grens waarbij men kan spreken van veganist. Bij dit principe staat het niet willen exploiteren van welk dier dan ook centraal. Verder zijn er mensen die om verschillende redenen minder vlees eten. Deze mensen vallen strikt genomen niet onder de definitie van vegetariër omdat bij dit eetpatroon wel dieren worden gedood.

Zo zijn er zogenaamde parttime-vegetariërs (ook wel "vleesverminderaars" genoemd). Dit kunnen consumenten zijn die op niet-principiële gronden minder vlees eten. Dit laten ze dan achterwege bijvoorbeeld om te lijnen, of om andere gezondheidsredenen, of omdat ze het niet nodig vinden om dagelijks vlees te eten. Maar ook het niet verantwoordelijk willen zijn voor de productie van dierlijk voedsel in de bioindustrie. Het kunnen ook mensen zijn die wel op principiële (bijvoorbeeld die bioindustrie) gronden minder vlees eten, maar het ofwel genoeg vinden om minder dan 100% vegetariër te zijn, ofwel het (nog) te moeilijk vinden om 100% vegetariër te zijn. In de Engelse volksmond wordt deze levensstijl flexitarianism genoemd. Het komt ook voor, dat men alleen geen vlees eet, maar wel vis (pescotariër) en/of gevogelte (pollotariër).

Sommigen eten soms wel dierlijke producten, maar alleen als zij hier niet voor hoeven te betalen, en dus de industrie niet steunen. Zij eten bijvoorbeeld producten die anders (wegens de houdbaarheidsdatum) weggegooid zouden worden. Dit noemt men in de Engelse volksmond freeganism.

Een apart geval is honing. Er zijn mensen die dit niet eten omdat zij het niet ethisch vinden, dat de bijen hard moeten werken om een flinke voedselvoorraad aan te leggen, waarna de imker die wegneemt. Een ander bezwaar is dat de bijen tijdens de winter met suikerwater worden bijgevoerd, waardoor ze minder lang zouden leven.

Veganisten die ook geen planten (ook levend) opeten, worden fruitariërs genoemd. Zij eten alleen delen van de plant die geoogst kunnen worden zonder de plant te doden, of van vitale delen (zoals bladeren) te ontdoen. Dat komt dus neer op vruchten (inclusief noten) en zaden. Zo eten Jaïnisten geen wortels, uien, en aardappels omdat je hiermede belemmert dat de plant verder groeit. Veganisten eten dit plantaardige voedsel bovendien vaak in onverhitte, dus rauwe, vorm en zijn in dat geval tevens raw-foodist.

Argumenten voor het vegetarisme

• Medeleven met dieren: dit motief kan voortkomen uit een afkeer van de bio-industrie of bezwaar tegen het doden van dieren.
• De zorg voor het milieu (lucht, bodem, water): Het mestoverschot (ammoniak) en de gebruikte medicijnen belasten het milieu. Recent wordt om deze reden onder andere door de Partij voor de Dieren, GroenLinks en milieubewegingen krachtig gepleit voor vleesloze dagen in de strijd tegen het broeikaseffect.
• Religieuze of spirituele redenen: onder andere hindoeïsme, boeddhisme en jainisme gaan uit van ahimsa = "niet kwetsen"; strikt uitgelegd leidt dit tot een vegetarisch dieet. Joden en moslims eten geen varkensvlees, hindoes eten geen rundvlees, of zijn zelfs halfveganisten (Vaishnavisme) (nuttigen wel zuivelproducten, maar geen vis vlees en ei)^[2], Jain zijn hoofdzakelijk fruitariërs, sommigen nuttigen nog melk. Mensen die in reïncarnatie geloven, voelen schroom voor de mogelijke consumptie van een familielid. Veel Zevendedagsadventisten zijn vegetariër, hoewel hun geloof het eten van vlees slechts beperkt. Ook aanhangers van andere religies met een beperkt vleesdieet, eten in een gemengd gezelschap liever uitsluitend vegetarisch, om het risico te vermijden, dat ze per ongeluk toch verkeerd vlees zouden eten. De Griekse filosoof en wiskundige Pythagoras geloofde in zielsverhuizing en was vegetariër.
• Redenen van menselijke gezondheid: sommige studies beweren dat vegetariërs gezonder zijn en langer leven dan vleeseters. Ook zijn er studies die erop wijzen dat de consumptie van vis en gevogelte gezonder is dan die van wild, rund- en varkensvlees. Er zijn ook studies die bewijzen dat vegetariërs minder kans hebben op sommige vormen van kanker (soms zelfs tot 50% minder kans) en hartklachten. Ook verlaagt een vegetarisch dieet de kans op galstenen, nierstenen en osteoporose. Ook is bekend dat voor sommige mensen het niet eten van vlees bloeddrukverlagend werkt. Zeker is dit allemaal echter niet, zie "vegetarisme en gezondheid". ^[3][4]
• Het wereldvoedselprobleem: het voedsel dat nu gebruikt wordt voor de groei van dieren (lees: de vleesproductie) kan efficiënter aangewend worden om de honger of een voedselcrisis te bestrijden. Een dier eet vele malen meer voedsel dan het via de slacht uiteindelijk zal opleveren. Men kan dus vegetariër worden uit solidariteit met de hongerende medemens.

Kritieken op het vegetarisme

• Biologie: De mens, als dier, is een omnivoor; en kan zowel vlees als groente consumeren. Hoewel dit een mogelijkheid tot kiezen suggereert leidt het afzien eender welke voedselbron op den duur tot een tekort aan essentieële bouwstoffen.
• Gezondheid: Studies^[5] wijzen uit dat er een kans bestaat dat je als vegetariër op den duur een vitamine B12-tekort kan oplopen. Bij vegetariërs die eieren en zuivel gebruiken komt een vitamine B12-tekort echter niet vaker voor dan bij niet-vegetariërs ^[6].
• Silver bullet: Omdat het vegetarisme vaak als uiterst gezond wordt weerspiegeld in de maatschappij, bestaat het gevaar dat er zonder de nodige voorbereiding wordt overgeschakeld op het dieet. Men kan door de positieve berichtgeving onterecht veronderstellen dat het vegetarisme een "silver bullet" is waarmee alle problemen, bijvoorbeeld op vlak van gezondheid, opgelost kunnen worden. Voorbereiding is essentieel maar helaas wordt meer dan eens gezondigd tegen dit principe.
• Kennis: Door de aard van het dieet (restrictie) is een grondige nutritionele kennis vereist om een gebalanceerde voeding samen te stellen. Dit is niet voor iedereen een even grote evidentie.

Onderstaande argumenten zijn niet zozeer kritiek, maar argumenten om geen vegetariër te worden:

• Moeilijk om consequent te zijn: dierlijke producten zijn zo ingeburgerd in onze samenleving dat het een hele opgave is om strikt vegetarisch te zijn. Voor veel mensen is dit een reden om af te zien van het vegetariër zijn. Veel vegetariërs worden ook geconfronteerd met vragen en opmerkingen omtrent enige inconsistentie in hun gedrag: "als je echt tegen dierenleed bent, dan mag je ook geen melk drinken, eieren en gelatinehoudende producten eten, etc.". Een argument daartegen is: beter inconsistent goed, dan consistent fout. Parttime vegetarisme is daardoor ook met dezelfde argumenten uit te leggen.
• Niet zonder vlees kunnen: veel mensen geven aan dat vlees een onmisbaar onderdeel van hun dagelijkse voeding is. Dit argument is vooral gebaseerd op de smaaksensatie die vlees teweeg brengt. Lekker eten zonder vlees vinden zij onmogelijk. Dit is natuurlijk altijd een kwestie van smaak, hoewel veel vleeseters ook toegeven dat bepaalde gerechten ook wel zonder vlees kunnen. Vooral italiaanse gerechten zoals pasta en pizza kunnen ook vol van smaak zijn zonder vlees. Ook hiervoor geldt dat parttime vegetarisme voor deze mensen wellicht te overwegen is.

Vegetarisch eten

Het is mogelijk om vegetarisch te eten door het vlees uit een maaltijd weg te laten, maar een vegetariër past meestal het voedingspatroon aan. Er wordt veel gebruikgemaakt van pasta, rijst, couscous, aangevuld met peulvruchten en groentes. Ook kiest men geregeld voor een vleesvervanger. Die term is wat verwarrend omdat de meeste vegetariërs een voedingspatroon hebben waarbij gevarieerd eten centraal staat. Het woord veronderstelt dat een onderdeel uit het gangbare menu vervangen zou moeten worden. Beter is te spreken van plantaardig eiwit. Bij de voeding over een hele dag zal een vegetariër letten op z.g. complementaire eiwitten. In tegenstelling tot een vleesproduct moet vegetarische voeding worden samengesteld. De van nature aanwezige hoogwaardig samengestelde eiwitten (alle aminozuren zijn in één product aanwezig) van vlees, eieren en zuivel hebben ook een nadeel: ze moeten door de spijsvertering worden afgebroken, waarbij dan gifstoffen als ammoniak vrijkomen die b.v. van nadelige invloed zijn op de vitamine D-opname. De vegetariër stelt de noodzakelijke eiwitten samen met elkaar aanvullende, plantaardige eiwitten die samen even hoogwaardig zijn als van dierlijke producten. Dit kan door een combinatie van granen en peulvruchten die elk een aminozuur in ruimere mate bezitten die de andere net een beetje minder heeft. Zo bevatten granen de aminozuren methionine en cysteïne die in peulvruchten minder aanwezig zijn. Die peulvruchten bevatten echter het aminozuur lysine in grote hoeveelheden, dat weer minder in granen is terug te vinden. Daarnaast moet de vegetariër er wel op letten dat hij extra voedingsstoffen in de maaltijd meekrijgt: (met name essentiële vetzuren, vitamine B12 en ijzer), zodat hij een volwaardige maaltijd nuttigt en geen tekorten oploopt (overigens geldt dit ook voor vleeseters; vlees is nooit een vervanger van goed gevarieerd voedsel). De laatste onderzoeken en inzichten laten zien dat de variatie van peulvruchten en granen niet in één maaltijd hoeft voor te komen. Vooral vitamine B12 is belangrijk om in de gaten te houden. Dit is een vitamine die slechts voorkomt in dierlijke producten. Een veganist zal daarom deze beslist noodzakelijke voedingsstof via pillen tot zich moeten nemen. De aanvulling van B12 via voeding kan komen uit zuivel- en eiproducten. Daar bovenop geven zuivel en eiproducten ook meer noodzakelijke voedingsstoffen. Net zoals ijzerrijke groenten en vruchten als vijgen, broccoli en witlof. Vaak worden in een vegetarisch gerecht noten (ook een eiwitbron), vegetarische kaas, linzen en producten als tofoe of tempeh (gemaakt van de sojaboon) gebruikt.

In de westerse supermarkt zijn vaak vleesvervangende producten verkrijgbaar, meestal gemaakt van soja, schimmelculturen of zuivel. Sommige zijn gemodelleerd naar een type vlees, zoals vegetarisch gehakt of een vegetarische hamburger. Andere staan meer op zichzelf, zoals een kaasburger of gekruide stukjes tofoe.

Vegetarisme en gezondheid

De invloed van een voedingspatroon zonder dierlijke producten op de gezondheid is niet eenvoudig te onderzoeken. Vegetariërs wijken niet alleen qua voeding af van de doorsnee bevolking, maar ook qua opleiding, sociaal-economische positie en verdere levensstijl. Vegetariërs weren regelmatig ook tabak, alcohol, koffie, drugs, suikerrijke producten. Dit heeft ongetwijfeld een invloed op hun gezondheid. Een aantal studies wijst er op dat vegetariërs gezonder zijn ^[3][4], maar er zijn nog geen multivariantie-analyses gedaan om het effect van de voeding als zodanig te analyseren.

Vanaf 2007 is het mogelijk voor vegetariërs om een vegapolis af te sluiten tegen de ziektekosten. De maatschappij die deze polis in het leven heeft geroepen geeft kortingen op producten als 'vleesvervangers' en vergoedt de kosten voor het lidmaatschap van een diervriendelijke organisatie.

Bekende vegetariërs

Zie lijst van bekende vegetariërs voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zie ook

• Boeddhisme en vegetarisme
• Ethisch Vegetarisch Alternatief (Belgische belangenvereniging)

Externe links

Wikimedia Commons heeft meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen in de categorie Vegetarian food.

• Vlaamse vegetarische organisatie EVA vzw (Ethisch Vegetarisch Alternatief)
• Nederlandse Vegetariërsbond

Questions for article: john lennon vegetarijanec, ovo vegetarisch menu, seitan wikipedia